Joga

Joga to wywodząca się z Indii droga ćwiczenia, służąca integrującemu kształceniu ciała, duszy i ducha – i wyraźnie nie religia. Słowo oznacza „jarzmo” i chce wyrazić, że ktoś dobrowolnie podejmuje dyscyplinę, by kształcić swoją osobowość i zdolność poznania. Nie ma „jednej” jogi, lecz wiele dróg o własnych akcentach. W Instytucie Kyborg joga jest punktem wyjścia wszystkiego: nazwa Kyborg oznacza Kundalini Yoga based Organisation.

Co oznacza słowo joga?

Sanskryckie słowo yoga należy do rdzenia yuj – „zaprzęgać, łączyć” – spokrewnionego z polskim „jarzmem”. Chodzi o podwójny obraz: łączenie ciała, oddechu i ducha oraz jarzmo dobrowolnej samodyscypliny, które przyjmuje się świadomie. Tobias Alke w swojej pracy o odporności psychicznej odczytuje to swobodnie jako przyjęcie odpowiedzialności: „poddać się jarzmu”.

Klasyczna definicja pochodzi z Jogasutr Patańdżalego, tekstu podstawowego, którego powstanie umieszcza się zwykle między ok. 200 r. p.n.e. a 400 r. n.e.: joga to uspokojenie poruszeń umysłu (sutra 1.2). D. Harald Alke ujmuje to w swoich wspomnieniach tak: „Jogi się nie robi – ona się wydarza.”

Czy joga jest religią?

Nie. „Prawdziwa joga jest metodą, techniką ćwiczenia i poznania, a nie religią.” Może prowadzić do namysłu i wewnętrznego skupienia – „do religio, do powrotu do siebie” – ale nie wymaga żadnego wyznania. Kto ćwiczy, zachowuje własną wiarę; wielu Polaków praktykuje jogę i pozostaje przy tym w swojej tradycji chrześcijańskiej.

Scena ze wspomnień pokazuje, jak oczywiście jest to rozumiane. Sąsiad, stary rolnik, „słyszał czasem, jak śpiewam mantry, widział czasem, jak w białym ubraniu ćwiczę jogę, ale nigdy nie rozmawialiśmy o tym, po co to wszystko. On nie pytał, a ja nie chciałem nikogo nawracać. Razem zwoziliśmy plony, widywaliśmy się, pomagaliśmy sobie.”

Jakie są drogi jogi?

Tradycja indyjska zna kilka dróg, które zwracają się do różnych stron człowieka. Stawiamy je obok siebie, jako równorzędne – żadna nie jest „tą prawdziwą”, każda pasuje do innych ludzi:

• Hatha-joga – postawy ciała (asany) i oddech; na Zachodzie najbardziej znana droga.
• Radża-joga – „królewska” droga skupienia i medytacji, opisana w Jogasutrach Patańdżalego jako ośmioczłonowa ścieżka, od zasad etycznych aż po pogrążenie.
• Bhakti-joga – droga oddania i miłości.
• Dźniana-joga – droga poznania i rozróżniania.
• Karma-joga – droga działania bez przywiązania: „Problem człowieka nie polega na jego działaniu, lecz na jego przywiązaniu. […] Kto spełnia swoje dzieło, nie przywiązując się do owoców, […] ten nazywany jest joginem.” (zob. Karma)
• Mantra-joga – praca ze świętymi sylabami i dźwiękami.
• Kundalini joga – droga ukierunkowana na energię, łącząca oddech, ruch, mantrę i medytację; droga, z której wyrósł Instytut Kyborg.

Jak ćwiczy się jogę?

Nie jak sport wyczynowy, lecz z cierpliwością. Z Energytraining: „Proszę niczego przy tym nie wymuszać. Przyniosłoby to tylko odwrotny skutek.” I trzeźwo: „Szybkie dojście do oświecenia nie udaje się na żadnej ze znanych dróg. Na każdej drodze trzeba jakoś wykazać się wytrwałością i wysiłkiem, w stosownej mierze.”

Ważny jest też wybór nauczyciela: „Także w jodze trzeba zwracać uwagę na to, co dany nauczyciel może i chce przekazać.” Dobry nauczyciel towarzyszy, a nie uzależnia.

A temu, kto sądzi, że joga oznacza trzymanie świata na dystans, D. Harald Alke opowiada starą historię: jogin medytuje w swojej grocie, w liściach szeleści mysz, on ją fuka – przecież chce się w samadhi zjednoczyć z najwyższą boską świadomością. Na to myszka odpowiada: „Jak chcesz sobie poradzić z najwyższą boską świadomością, skoro masz problem już ze mną, małą myszką?” W tę samą stronę idzie inne zdanie: według nauki jogi umysł uczuciowy przeszkadza nam w doskonałej czystości i poznaniu – „Może i tak. Ale przecież po to przyszliśmy na Ziemię!”

Jak joga wiąże się z oddechem i energią?

W centrum wielu dróg jogi stoi oddech jako nośnik energii życiowej – prany. Przez świadome prowadzenie oddechu – pranajamę – kształci się przepływ energii: oddech zwalnia, uwaga się skupia, ciało i duch się uspokajają. Według nauki jogi energia wznosi się przy tym przez czakry. To nauka doświadczenia tradycji, a nie wynik medyczny.

Jak łączą się joga i zen?

Ściślej, niż się sądzi. Indyjska medytacja, dhjana, powędrowała do Chin i stała się tam czan, w Japonii – zen. D. Harald Alke połączył jedno i drugie: kundalini jogę i medytację zen, której uczył się u roshiego Tetsuo Nagayi. Tak powstał Energytraining – „z syntezy indyjskich technik jogi, japońskiej praktyki medytacji i zachodniej wiedzy”, własna metoda nauczana w Instytucie.

Pokrewne drogi z innych kultur stoją obok, a nie pod nią: tai chi chuan i qigong to samodzielne metody chińskie – we własnym dorobku opisane jako „chińska metoda odprężenia i koncentracji”, „(nie religia!)”. Na seminariach Instytutu porównywano ćwiczenia z kundalini jogi z ćwiczeniami z tai chi i qigong – jako dwie drogi o podobnym zamiarze, a nie jedną, która zawiera drugą.

Jak D. Harald Alke trafił do jogi?

Przez pewną opowieść. Gdy miał czternaście lat, jego nauczyciel religii – dawny misjonarz ewangelicki, którego zakon wysłał do Indii – opowiedział klasie o swoim spotkaniu z joginem w indyjskiej wiosce – „I po raz pierwszy usłyszałem słowo joga. Słowo, metodę, która później miała odmienić całe moje życie.” W styczniu 1976 roku zaczął ćwiczyć kundalini jogę; całą historię opowiada hasło Kundalini.

Dziesiątki lat później siedział kiedyś po turecku, a jego mała córeczka przyczołgała się i usiadła przed nim dokładnie tak samo, z dłońmi płasko złożonymi: „Siedzieliśmy tak, stary jogin i mała joginka […]. Doskonała harmonia między ojcem a córką.”

Joga a odżywianie

Kto ćwiczy regularnie, często zwraca też baczniejszą uwagę na odżywianie. Dogmatów D. Harald Alke trzyma się przy tym z daleka – także własnych. O swoich latach wegetariańskich pisze: żył tak, „bo jogini opowiadali, że to słuszne i ważne na drodze do oświecenia. Tyle że żaden z tych, których poznałem i którzy o tym mówili, nigdy nie osiągnął oświecenia.” Konkretne wskazówki na co dzień zawiera artykuł Joga – porady przeciw słodyczom i frustracji.

Zobacz także

• Kundalini
• Prana
• Pranajama
• Energia życiowa
• Czakry
• Medytacja
• Karma

Literatura

Poniższy wybór pochodzi z działu „Joga i terapia” Gesundheitslexikon der Esoterik D. Haralda Alke. Pełna lista źródeł znajduje się we frontmatter pod quellen; tytuły podajemy w oryginale:

• Avalon, Arthur: Die Schlangekraft (Kundalini Yoga). Barth 1975
• Bhajan, Yogi: The Teaching of Yogi Bhajan. Arcline Publications 1986
• Iyengar, B. K. S.: Licht auf Yoga. O. W. Barth 1978
• Johari, Harish: Chakras. Sphinx 1992
• Sannella, Lee: Kundalini-Erfahrung und die neuen Wissenschaften. Synthesis 1989
• Singh, Satya: Das Kundalini-Yoga-Handbuch. Heyne 1990
• Weiss, Hartmut: Quellen des Yoga. O. W. Barth 1986
• Yoga Sutra. Papyrus 1987
• Yogananda, Paramahansa: Religion als Wissenschaft. O. W. Barth 1986

Wskazówka: to hasło opisuje jogę jako drogę ćwiczenia i tradycję światopoglądową. Nie jest poradą medyczną i nie obiecuje działania leczniczego; osoby z dolegliwościami zdrowotnymi powinny przed ćwiczeniami skonsultować się z lekarzem.

Więcej od Instytutu Kyborg w wyszukiwarce Google — Preferowane źródło w Google↗

Autor: D. Harald Alke, Tobias O. R. Alke