Świadomość i duch

Świadomość i duch oznaczają w naszym ujęciu współgranie kilku wewnętrznych sił: pracującego krok po kroku rozumu, ujmującej obrazowo intuicji, głęboko zakorzenionych instynktów oraz możliwości oddziaływania na własną wewnętrzną postawę przez ukierunkowaną pracę z myślami – na przykład trening mentalny albo pozytywne myślenie. Hasło to skupia pięć pojęć, które wzajemnie się objaśniają, i opisuje je z perspektywy duchowo-psychologicznej. Chodzi przy tym o drogi ćwiczenia w postrzeganiu i prowadzeniu siebie, a nie o medycynę: poniższe przedstawienia nie są diagnozami ani obietnicami uzdrowienia.

Co odróżnia rozum od intuicji?

Rozum i intuicja są w naszym ujęciu dwoma różnymi, wzajemnie uzupełniającymi się sposobami myślenia. Podczas gdy rozum postępuje racjonalnie i krok po kroku, intuicja ujmuje związki raczej obrazowo i w całości.

Rozum

Rozum oznacza myślenie racjonalne, postępujące krok po kroku. W naszym ujęciu pracuje przede wszystkim na tym, co już zna: porządkuje, porównuje i wnioskuje logicznie. Ta siła jest zarazem jego granicą – to, co znane, daje się dobrze przetworzyć, natomiast to, co naprawdę nowe, wymyka się początkowo czysto rozumowemu ujęciu. Postawa silnie rozumowa skłania się dlatego raczej ku zachowywaniu tego, co oswojone.

Intuicja

Intuicja (od łacińskiego intueri, „oglądać”) oznacza w naszym ujęciu myślenie złożone i całościowe: obrazowe ujmowanie związków, często szybsze niż rozum idący krok po kroku. Tradycyjnie opisywana jest jako „olśnienie” – bezpośrednie rozpoznanie, którego nie da się rozłożyć na pojedyncze kroki myślowe. W praktyce rozum i intuicja uzupełniają się: jedno sprawdza i porządkuje, druga przeczuwa kierunki.

Jaką rolę odgrywają instynkty i reakcje instynktowne?

Poniżej rozumu i intuicji leżą w naszym ujęciu instynkty – najstarsze, przebiegające odruchowo reakcje na bodźce zewnętrzne. O instynkcie mówi się wtedy, gdy istota żywa odpowiada na określony bodziec bezpośrednio i bez namysłu.

Takie reakcje różnią się od gatunku do gatunku. Reakcja ucieczki kury wygląda inaczej niż psa: kury przy zagrożeniu trzepoczą się we wszystkie strony i mylą w ten sposób napastnika, podczas gdy psy jako wataha próbują najpierw stawić opór, a w razie potrzeby uciekają wspólnie w jednym kierunku. Jedno i drugie zwiększa szansę przeżycia.

Do instynktów podstawowych zalicza się w tym ujęciu zachowanie życia (obrona, ucieczka, jedzenie, picie), rozmnażanie, ochronę potomstwa, popęd do uczenia się (eksperymentowanie i badanie) oraz sen i odpoczynek. W naszym ujęciu trwałe, silne tłumienie takich potrzeb podstawowych może obciążać wewnętrzną równowagę – wskazówka, by uważnie przyjrzeć się własnemu sposobowi życia. Jest to rozważanie duchowo-psychologiczne, a nie wypowiedź medyczna.

Czym jest trening mentalny, czyli psychocybernetyka?

Psychocybernetyką nazywamy formę treningu mentalnego, która buduje na treningu autogennym. W naszym ujęciu chodzi w niej o świadome obserwowanie, planowanie i wpływanie na procesy duszewne, takie jak uczucia i nastroje – poniekąd o wewnętrzną wymianę z własną podświadomością.

W swoim zamierzeniu psychocybernetyka pokrywa się w znacznej mierze z pozytywnym myśleniem: jedno i drugie chce świadomiej kształtować wewnętrzną postawę. Psychocybernetyka jest przy tym praktyką ćwiczeniową w postrzeganiu siebie – nie procedurą medyczną, nie terapią i nie obietnicą uzdrowienia. Więcej o drogach ćwiczenia znajdą Państwo w haśle trening mentalny oraz pod hasłem medytacja.

Jak działa pozytywne myślenie – i gdzie są jego granice?

Pozytywne myślenie jest w naszym ujęciu metodą wnoszenia – przez uwagę i prowadzenie myśli – jasnej i konstruktywnej linii we własne życie i działanie. Wychodzi ono z założenia, że własna wewnętrzna postawa współkształtuje to, jak przeżywa się życie i jakie podejmuje się decyzje.

Zależy nam na uczciwym umiejscowieniu granic: pozytywne myślenie kieruje uwagą i postawą, nie zastępuje jednak leczenia lekarskiego ani terapeutycznego i nie potrafi po prostu „odmyśleć” rzeczywistych obciążeń. W naszym ujęciu rozwija ono swoją wartość jako praktyka ćwiczeniowa stojąca na ziemi – a nie jako obietnica, że samymi myślami da się rozwiązać każdą sytuację. Duchowość praktyczna znaczy tu: ćwiczyć w sposób osadzony w rzeczywistości, pozostać uczciwym i nie obiecywać niczego, czego myśli nie potrafią.

Odsyłacze

• Medytacja – ciche drogi ćwiczenia wewnętrznego skupienia
• Trening mentalny – praktyka ćwiczeniowa wokół myśli i nastrojów

Autor: D. Harald Alke