Rozwój dyskursu o altruizmie

31.7.2026

Autor: Tobias O. R. Alke

Standpunkt · pogłębienie. Ten tekst jest fragmentem pracy naukowej Ausgewählte Perspektiven des Altruismus [Wybrane perspektywy altruizmu] (2017) Tobiasa O. R. Alke. Bada dyskurs o altruizmie ilościowo (1990–2013) i jest pogłębieniem do pillara leksykonu altruizm. Chodzi o rozdział większej pracy – odniesienia do „wprowadzenia”, „następnego rozdziału” czy „załącznika A/B” dotyczą oryginału.

Ten fragment kreśli rozwój naukowego dyskursu o altruizmie i daje przegląd jego centralnych punktów ciężkości w uczestniczących dyscyplinach.

Autor: Tobias O. R. Alke

W niniejszym fragmencie nie ma się znaleźć szczegółowe przedstawienie wszystkich koncepcji i rozważań o altruizmie, lecz raczej przegląd centralnych punktów ciężkości debaty. Zasadnicza dyskusja nastąpi dopiero w następnym rozdziale — o wybranych perspektywach altruizmu i ich wkładzie w ożywienie debaty o altruizmie w socjologii, która coraz bardziej zdominowana jest przez modele z psychologii społecznej, a także ekonomii. Aby jednak wyodrębnić potrzebne modele, trzeba było najpierw zawęzić istniejące teksty, co umożliwiły tu dostępne online bazy danych. Dokładne kroki pracy podano w załączniku A/B. Ograniczenie literatury poprzedziło zgrubne wczytanie się w następujące teksty: Baurmann (1990), Bierhoff (2002a/b), de Waal (2008), Fehr/Gächter (2002), Hillmann et al. (2007: 23), Mauss (1990), Nagel (2005), Ockenfels (1999) i Tomasello (2010). Ograniczenie okresu do 1990 wybrano z jednej strony na podstawie Piliavin/Charng (1990), którzy dostarczyli interdyscyplinarnego przeglądu teoretycznego i empirycznego stanu badań o altruizmie do 1990, m.in. także dla socjologii. Dalej w chwili zbierania (załącznik A) wybrano datę wyjściową 1990, bo do tego czasu nie była możliwa dostępność międzybazowa dla podanych niżej haseł wyszukiwania po 1990 przez podstawową bazę (HEIDI – Universität Heidelberg).

Socjologia zajmuje w ramach dyskusji o altruizmie stosunkowo podrzędną rolę, choć przez Auguste’a Comte’a (jej patrona, zarówno altruizmu, jak i samej socjologii (zob. niżej)) jest źródłem tego pojęcia. Związane z tym jest kształtujące oddziaływanie przez rozumienie miłości bliźniego, poświęcenia i względu dla innych, jakiego domaga się Comte. W niniejszym fragmencie wprowadzająco mają być przedstawione już wymienione we wprowadzeniu dyscypliny filozofia, antropologia, psychologia (społeczna), ekonomia i socjologia w liczbach (Tabela 1) wizualnie (Ryc. 1), by naszkicować ich wagę w debacie o altruizmie.

Tabela 1: Widok całościowy publikacji dyskursu o altruizmie od 1990 do 2013 w liczbach

Źródło: własne zbieranie przez HEIDI (zob. niżej) z 21.11.2013; opracowanie własne; uwagi: dane w N = liczebność; hasło wyszukiwania „altruism”; ze względów technicznych to przedstawienie można traktować tylko jako próbę, nie jako reprezentatywny widok całościowy; * = wiersz 2013 jest z powodu momentu zbierania niepełny.

Do tego dołącza się krótki przewodnik po treściowych punktach ciężkości różnych dekad. Dla okresu od 1990 do 1999 leży (N =) 78 (próbkowo) zebranych wpisów literaturowych, w okresie od 2000 do 2009 leży (N =) 160 (próbkowo) zebranych wpisów literaturowych, a w okresie od 2010 do 2013 jest ich (N =) 91 (próbkowo) zebranych wpisów literaturowych. Uwagi treściowe odnoszą się do kwerendy ograniczonej do dziedziny socjologii. Ze względu na trudne odgraniczenie treściowych zagadnień socjologii, zwłaszcza wobec psychologii, uwzględnione tu bazy danych przyporządkowały bardzo wysoki udział pism (psychologii) społecznej także socjologii. Tę okoliczność oceniam w ramach dążenia do ożywienia dyskursu o altruizmie w socjologii jako pozytywną, bo psychologia (społeczna) w odróżnieniu od socjologii wykazała skrajnie wysokie zaangażowanie badawcze i może rozwiać wiele otwartych zagadnień i wątpliwości socjologii, jeśli socjologia uzna osiągnięcia psychologii (społecznej).

Jak uwidacznia Ryc. 1, ekonomia, jak w wielu innych obszarach, także w dyskursie o altruizmie zajmuje rolę dominującą. W odniesieniu do tematu altruizmu wyprzedziła nawet psychologię, która z wyjątkiem roku 2011 mocno osłabła. Wprawdzie filozofia też się dobrze rozwinęła, ale ogółem słabnie, podczas gdy socjologia po swoim rekordowym maksimum z 2008 względnie stale maleje. Uwzględniając ówczesny światowy kryzys bankowy, który po dziś dzień wykazuje skutki (lipiec 2015), i związane z tym masowe wywłaszczenia właścicieli domów z powodu „złych” kredytów ze strony ich kredytodawców, które w 2013 znów dopuszczono1 do handlu międzynarodowego, przyczyniły się one do międzynarodowych poczuć niedostatku i tym samym mocno obcięły światowe poczucie wolności. Prowadzi to, wedle ogólnego rozumienia socjologii, do redukcji jej racji istnienia/podstawy istnienia, jak pokazuje wprowadzenie do socjologii dalej w tekście. Tak kryzys bankowy z 2008 można też bezpośrednio rozpatrywać jako zagrożenie socjologii jako dyscypliny samej i wydaje się, że przyniósł ekonomii znaczne sukcesy, tym bardziej że tylko ona po 2011 odnotowuje stały wzrost swoich rocznych publikacji. Dyskurs o altruizmie w socjologii toczy się przy tym w przeważającej mierze w czasopismach psychologii (społecznej), podczas gdy tylko ułamek ukazuje się w naprawdę socjologicznych czasopismach. Przemawia to z jednej strony za interdyscyplinarnym znaczeniem tematyki altruizmu, ale wskazuje też na alarmujący spadek udziału w dyskusji ze strony socjologii.

Tak Tabela 2 pokazuje przegląd wszystkich czasopism, które w poprzednim przeglądzie zawierały artykuły o altruizmie.

Tabela 2: Czasopisma dla socjologicznych publikacji o altruizmie w przeglądzie.

Źródło: własne zbieranie (z HEIDI 2013); opracowanie własne. Uwaga tłumaczenia: pełna tabela oryginału liczy 72 czasopisma; miejsca 1–30 podano w całości, miejsca 31–72 (każde po 1–2 wpisy) zebrano zbiorczo — pełna lista z linkami w oryginalnej pracy.

Przy tym staje się jasne, że przede wszystkim czasopisma psychologii społecznej dominują dyskurs w kontekście społecznym. Do pierwszych 5 czasopism należą „Journal of Personality and Social Psychology”, „European Journal of Social Psychology”, „Environment and Behavior”, „Journal of Applied Social Psychology” i „Journal of Experimental Social Psychology”. Dopiero od miejsca szóstego następują silniej socjologiczne czasopisma fachowe, „Nonprofit and Voluntary Sector Quarterly” albo „Social Philosophy & Policy”, przy czym ściśle socjologiczne pisma fachowe jak „American Journal of Sociology” następują dopiero od miejsca 17, a wszystkie ogony przeglądu tworzą socjologiczne czasopisma fachowe. Jeśli chce się własnym tekstem o altruizmie, pojęciu z korzeniami w socjologii, uczestniczyć w możliwie szerokim dyskursie, wydaje się sensowniejsze pozycjonować się możliwie w Journal of Personality and Social Psychology i zdecydować przeciw specjalistycznym czasopismom socjologicznym, bo zajmowanie się tematem w socjologicznych czasopismach fachowych jest po prostu minimalne. Nawet w jednym ze swoich własnych fachowych tematów socjologia nie jest w stanie prowadzić większości dyskursu we własnych czasopismach fachowych, pomijając to, że rozmaite empiryczne dowody na związki społeczne w kontekście altruizmu nie pochodzą nawet od socjologów. Zanim poświęcę się teraz treściowemu przeglądowi trzech dekad, chcę jeszcze odnieść się do rozkładu debaty na prace empiryczne i teoretyczne z przedstawienia w Tabeli 3.

Tabela 3: Udział treści empirycznych i teoretycznych w niniejszych publikacjach.

Źródło: własne zbieranie (HEIDI 2013); opracowanie własne

Tak staje się widoczne, że leży tu wyraźna przewaga prac empirycznych, co samo w sobie nie jest niczym niezwykłym. Jednak teoretyczne zmierzenie się z altruizmem w silnie socjologicznym kontekście wyraźnie maleje, podczas gdy stosunek rozwinął się wyraźnie silniej na korzyść empirii, co Comte (zob. wyżej) rozpatruje krytycznie i przemawia za ogólnie znanym spadkiem w badaniach podstawowych socjologii (co przypuszczalnie jest też efektem ubocznym nowych możliwości technicznych naszych czasów, bo o wiele taniej i szybciej można dojść do obszernych zbiorów i tak efektywniej niż dawniej przeprowadzać wielkie eksperymenty). Jednak wydaje mi się niepokojące, gdy ledwie już teoretycznie zajmuje się altruizmem, co wedle mojego poglądu odzwierciedla się też w silnej dominacji koncepcji ekonomicznych w socjologii i nawet modele jak karanie altruistyczne znajdują w niej znaczne uznanie jako model altruistyczny (zob. do tego Fehr/Gächter (zob. niżej))! Jednak niech wskaże się też na dane o przypisaniach wielokrotnych, bo niektóre prace zajmują się tematyką altruizmu zarówno teoretycznie, jak i empirycznie, podczas gdy do niektórych prac nie były w bazach ujęte nawet abstrakty, co znów przemawia za niepełnością baz danych. Jeśli przywoła się teraz udział całkowity socjologii w procentach z Tabeli 1 i doda próbę tekstów w Tabeli 2 (N=282), można łącznie 132 prace z głównie (psychologii) społecznej czasopism2 skreślić jako nie bezpośrednio społecznonaukowe prace, przez co trzeba odjąć 46,81%3 prac. Jeśli ten stosunek odpowiada też wynikom wyszukiwania z przeglądu całościowego, socjologia stanowiłaby nie 3,18% udziału w dyskursie o altruizmie, lecz tylko 1,69%4. Następujący teraz przegląd dostarczy zarysu treściowych punktów ciężkości trzech dekad, by potem konkretnie je nazwać w podziale tematycznym. Tak powinien być możliwy przegląd tematycznych punktów ciężkości trzech dekad, a różnicowanie treściowe powinno pozwolić na lepszą dyskusję oraz na niemieckojęzyczny treściowy przegląd prac o altruizmie z ostatnich 23 lat.

Metodyczne postępowanie ograniczenia literatury

By najpierw uzyskać przegląd istniejącej literatury, użyto podanych w załączniku A baz danych z hasłami wyszukiwania „Altruismus” i po angielsku „altruism”. Okres dla uwzględnianej literatury sięgał w miarę możliwości roku 1989 i wyżej, bo w 1990 opublikowano przegląd dyskursu teoretycznego o altruizmie autorstwa Piliavin w „Altruism: A Review of Recent Theory and Research”. Wszystkie dane literaturowe zaimportowano automatycznie przez EndNote X6 do lokalnie założonej i zabezpieczonej bazy danych i w miarę możliwości wraz z dokumentem cyfrowym, przeważnie w formie PDF. Ze względu na problemy budżetowe rządu USA w 2013 w chwili ujmowania dokumentów cyfrowych niektóre serwery były nieosiągalne. To ograniczenie dotyczy jednak tylko małego procentu (ok. poniżej jednego procentu). Płatne PDF-y również pozostały wyłączone ze zbierania, tym bardziej że tylko ułamek literatury jest relewantny, a z tego znów tylko wybór znajduje uwzględnienie w dalszej pracy. O ile dane literaturowe zaimportowano bezbłędnie, języki ograniczono do niemieckiego i angielskiego. Uprzednio trzeba jednak wskazać, że zasoby baz danych stale się rozszerzają, przez co identyczne zapytanie w późniejszym okresie może dostarczyć wyraźnie odbiegających wyników. Tak jest teraz, w roku 2014, już międzybazowe zasoby do ok. 1964, co w chwili publikacji tej pracy mogło się znów wyraźnie zmienić.

Procedura wyboru

Wybór literatury przeprowadzono w kilku krokach. Na początku 100 artykułów (alfabetycznie od a do z z widoku całościowego) przeszukano obszernie zawartą w EndNote funkcją wyszukiwania pod kątem pojęcia „altruism”. Ponieważ tej angielskiej pisowni brakuje tylko „-us” na końcu niemieckiego pojęcia, tym postępowaniem można było pokryć oba pojęcia5. Przy braku dokumentu cyfrowego w większości przypadków można było sięgnąć do abstraktu danych literaturowych. Dla niniejszego przeglądu dyskursu przeprowadzono dwie osobne kwerendy, przy czym jedna kwerenda6 była przeprowadzona tylko przez „Heidi & mehr”, a dane literaturowe ograniczono do tematyki tak mocno, jak tylko możliwe, podczas gdy kwerenda całościowa, międzybazowa, daje przegląd dla wymienionych dyscyplin i nadaje wyraz ich wadze w dyskursie o altruizmie. Użyto następujących parametrów wyszukiwania: wyszukiwanie zaawansowane | tekst dowolny: „altruism”; rozszerzenie trafień: „szukaj poza zasobem heidelberskim”; język: „English” lub „German”; typ dokumentu: „artykuł czasopisma” lub „recenzja książki” lub „książka / eBook” lub „rozdział książki”; temat: „altruism” lub „sociology”; dziedzina: „sociology & social history”. Wynik wyszukiwania dostarczył N = 399 trafień. Z tego jednak ręcznie wyłączono cytowania z eksportu do EndNote. Po ręcznym usunięciu kilku podwójnych importów „zbieranie” uzyskało liczbę N = 329 trafień tematycznie specyficznych tekstów o altruizmie do socjologii (względnie związków społecznych), nawet jeśli większość tekstów ukazała się w czasopismach poza socjologicznym punktem ciężkości (zob. niżej).

Ponadto obok dotąd jedynego przeglądu dyskursu Piliavin/Charng (1990: 57; którzy mocno skupili się na indywidualnych motywach) jest jeszcze drugi Carlsona et al. (1988 w Piliavin/Charng 1990), podczas gdy dodatkowo skupiłem się na kolejnej analizie Simmonsa7 (1991; ten skupia się na lepszej integracji altruizmu w socjologię), przez co dyskurs do 1990 jest dobrze pokryty i w wymienionych tekstach dostarcza już dobrego przeglądu, dlatego po bliższe szczegóły odsyła się do nich. Wprawdzie Piliavin 2009 (Ewolucja i pochodzenie pomagania oraz altruizmu i rozwój dziecka; dąży m.in. do lepszej współpracy między socjologią a psychologią społeczną) naszkicował jeszcze rozwój pola. By przez stworzenie tego rozwoju dyskursu nie rozrywać dalej treści, trzy wymienione teksty wpracowano w znacznej mierze niezależnie od podanych lat, co zarazem umożliwiło kontrolę jakości tego zbierania. Łącznie wpracowano więc prace o punkcie ciężkości psychologii społecznej i socjologii pojedynczo wstecz aż w lata 60. Punktem ciężkości tego przedstawienia nie są szczegółowe koncepcje, lecz raczej dyskurs i jego punkty ciężkości same, dlatego treściowa analiza tekstów mocno ogranicza się do ich abstraktów i tylko w razie potrzeby do głównych części tekstów.

Parametry kwerendy

HEIDI – katalog dla Bib. Uniwersytetu w Heidelbergu

https://www.ub.uni-heidelberg.de/helios/kataloge/heidi.html

Punktem wyjścia kwerendy do pojęć „Altruismus” i „altruism” jest dostęp biblioteczny miejsca studiów, tu więc Uniwersytetu Ruprechta-Karola w Heidelbergu. Najpierw w polu wprowadzania „tekst dowolny” zaawansowanej maski wyszukiwania szukano wszystkich wpisów do „altruism”. Tę kwerendę ograniczono następującymi kryteriami: język: „niemiecki” lub „angielski”; rok: „1989-2014”; dziedzina: „socjologia, społeczeństwo” z liczbą trafień N = 22. Dla hasła „Altruismus” obowiązują te same parametry wyszukiwania z liczbą trafień N = 66. System kwerendy nie dostarczył abstraktów eksportowanych danych literaturowych.

HEIDI & mehr

Przy HEIDI & mehr chodzi o specjalne rozszerzenie dostępów do baz danych przez „Summon” (wybrać zakładkę w interfejsie HEIDI: HEIDI & mehr) „Web-Scale Discovery-Service […] od Serials Solutions [dla] indeksowanych licznych czasopism i baz pełnotekstowych”. Wprawdzie rozszerzenie na zasoby poza uniwersytetem byłoby możliwe i dałoby liczbę trafień N = 5048 [z 13 października 2013] danych literaturowych dla pojęcia „altruism” w polu wyszukiwania „tekst dowolny”, jednak ze względu na obszerny zasób N = 1953 zrezygnowano z tego rozszerzenia, tym bardziej że w czysto ilościowych analizach liczebności 1000 dają już bardzo dobrą informację o rozwoju społeczeństwa. Wprawdzie nie ma tu ankietowanych aktorów, jednak uwzględnione artykuły powinny już adekwatnie ujmować debatę o altruizmie w jej rysach zasadniczych. Podanym liczebnościom pod pojęciem „altruism” leżą u podstaw następujące ograniczenia wyszukiwania: język: „English” lub „German”; dziedzina: „sociology & social history”; typ dokumentu: „artykuł czasopisma” lub „recenzja książki” lub „książka / eBook” lub „rozdział książki”; okres: „1990-2014” [ze względów technicznych okres wyszukiwania nie da się tu rozszerzyć na 1989]. Pojęcie „Altruismus” również zastosowano w zapytaniu i dało liczbę trafień N = 96. System kwerendy dostarczył niemal bezluk abstrakty poszczególnych artykułów.

BASE – Bielefeld Academic Search Engine

https://www.base-search.net/

By zapobiec zarzutowi nieprzemyślanej kwerendy, kwerendę rozszerzono na system Uniwersytetu w Bielefeld (który zawiera wiele prac dyplomowych oraz literaturę szarą), tu również dla pojęć „Altruismus” i „altruism”, które dały liczbę trafień N = 228 z następującymi parametrami wyszukiwania: narzędzia lingwistyczne: „dodatkowe formy słów”; klasyfikacja dziesiętna Deweya (DDC): „nauki społeczne, socjologia”; język: „niemiecki” lub „angielski” (muszą być pobierane osobno); okres: „1996-2010” (baza nie dostarcza dalszych wpisów). System kwerendy dostarczył niemal bez wyjątku abstrakty poszczególnych artykułów.

Web of Science

https://www.webofscience.com/wos/woscc/basic-search

Dodatkowo przeprowadzono kwerendę przez bazy Web of Science. Tu jednak system kwerendy nalega na wyszukiwanie z angielskim pojęciem, a więc „altruism”, podczas gdy dodatkowa kwerenda z „Altruismus” nie następuje. W ramach tego systemu wyszukiwania (Web of Knowledge od Thomson Reuters) przeszukiwane są symultanicznie dwie bazy, „Science Citation Index Expanded” i „Social Science Citation Index”. Wyszukiwanie w bazach dało liczbę trafień 154 wpisów z następującymi parametrami: „Topic=(altruism )”; Refined by: „Document Types=(ARTICLE OR BOOK CHAPTER ) and Research Areas=(SOCIOLOGY ) AND Languages=(ENGLISH OR GERMAN ) Timespan=1989-2013”.

google scholar

https://scholar.google.de/

Na koniec przeprowadzono kwerendę znaną wyszukiwarką google, tu ze specjalną wersją google scholar. Niestety google nie oferuje tak precyzyjnych ograniczeń wyszukiwania jak poprzednie bazy, dlatego szukano tu tylko tekstów, które w tytule zawierają pojęcie „allintitle: Altruismus” [„bez patentów” i „bez cytowań”] w okresie „1989-2013”. Kwerenda dała N = 64 różne wyniki wyszukiwania, w tym rozmaite prace zaliczeniowe przez wydawnictwo GRIN, podczas gdy szereg podwójnych wpisów w tej samej kwerendzie trzeba było ręcznie wyłączyć (pojedyncze importy do EndNote).

Dane źródłowe

• Baurmann, Michael, 1999: Durkheims individualistische Theorie der sozialen Arbeitsteilung. In: Friedrichs, Jürgen und Wolfgang Jagodzinski (Hrsg.): Soziale Integration. Opladen (u.a.): West-deutscher Verlag: 85-114.
• Bierhoff, Hans-Werner, 2002a: Theorien hilfreichen Verhaltens. In: Frey, Dieter und Martin Irle (Hrsg.): Theorien der Sozialpsychologie. Band II: Gruppen-, Interaktions- und Lerntheorien.(überarb. Aufl.). Bern: Huber: 178-197.
• Bierhoff, Hans-Wener (Hrsg.), 2002: Prosocial Behaviour. London: Routledge.
• Bierhoff, Hans-Werner, 2002b: How does prosocial behaviour develop? und Learning of prosocial behaviour. In: Ders. (Hrsg.): Prosocial Behaviour. London: Routledge: 59-72, 73-103.
• de Waal, Frans (Hrsg.), 2008: Primaten und Philosophen. Wie die Evolution die Moral hervorbrachte. München: Hanser.
• Fehr, Ernst und Simon Gächter, 2002: Altruistic punishment inhumans. In: Nature 415: 137-140: https://doi.org/10.1038/415137a.
• Hillmann, Karl-Heinz und Günter Hartfiel, 2007: Wörterbuch der Soziologie. (5.Aufl.) Stuttgart: Kröner.
• Mauss, Marcel, 1990: Die Gabe. Form und Funktion des Austauschs in archaischen Gesellschaften. (1. Aufl.) Frankfurt/M.: Suhrkamp.
• Nagel, Thomas, 2005: Die Möglichkeit des Altruismus. (2.Aufl.) Berlin, Wien: Philo. Nagel, Thomas, 2012: Der Blick von nirgendwo. Frankfurt am Main: Suhrkamp Verlag: 263-264.
• Ockenfels, Axel, 1999: Fairness, Reziprozität und Eigennutz. Ökonomische Theorie und experimentelle Evidenz. Tübingen: Mohr Siebeck.
• Piliavin, Jane Allyn und Hong-Wen Charng 1990: Altruism: A Review of Recent Theory and Research. In: Annual Review of Sociology, 16(1): 27-65: https://doi.org/10.1146/annurev.so.16.080190.000331.
• Tomasello, Michael, 2010: Warum wir kooperieren. (1.Aufl.) Berlin: Suhrkamp.
• Simmons, Roberta G., 1991: Presidential Address on Altruism and Sociology. In: The Sociological Quarterly, 32(1): 1-22. URL: http://www.jstor.org/stable/4121438.

Przypisy

1. „Wall Street zaubert Finanzpapiere aus dem Hut” (in: http://boerse.ard.de/anlagestrategie/branchen/wall-street-zaubert-finanzpapier-aus-dem-hut100.html, 2013.08.26: 10:28). Chodzi tu o niemal identyczne lokaty z wysoce ryzykownymi zakładami, jak te, które doprowadziły do światowego kryzysu finansowego 2008.
2. Czasopisma: Journal of Personality and Social Psychology; European Journal of Social Psychology; Environment and Behavior; Journal of Applied Social Psychology; Journal of Experimental Social Psychology; Child Development; Social Psychology Quarterly; The Journal of Social Psychology; Journal of Family and Economic Issue; Agriculture and Human Values; British Journal of Social Psychology; Group & Organization Management; Journal of Urban Economics; Journal of Contemporary Ethnography.
3. 46,81%: 100%/NRazem282 = 0,3546*NPsych132 = 46,81%
4. 1,69%: 100%-46,81% = 53,19% [odpowiada NSoc150] = (3,18%/100)*53,19% = 1,69%
5. Bazy danych mogą zależnie od systemu mieć restrykcyjne mechanizmy wyszukiwania, które szukają tylko konkretnego słowa, a nie wariantów pisowni, jak np. przy google.
6. Kwerenda z 14 października 2013; uzupełnienie o 5 wpisów 21.11.2013; kolejne uzupełnienie zamierzano 09.12.2013, jednak stwierdzono nieznaczne zmiany w interfejsie (sformułowanie „HEIDI & mehr” zastąpiono „Artikel & mehr”), znacznie odbiegające wyniki wyszukiwania (wyraźnie odbiegająca liczebność, za to silniej socjologiczna) i okres wyszukiwania dysponuje teraz międzybazowo wpisami literaturowymi od 1964, przez co możliwy okres kwerendy znacznie rozszerzono (jednak wykazuje jeszcze znaczne luki w okresie). Ze względów reprezentatywności kwerendy ograniczają się do wyników z 15.10. i 21.11.2013, by uzyskać porównywalność w obrębie różnych kwerend. Jak już zapowiedziano, zasoby baz danych zmieniają się codziennie do godzinowo, a oprogramowanie/mechanizmy wyszukiwania są wciąż modyfikowane (względnie nabyto nowe dostępy do baz albo wygasające wygasają), dlatego przy późniejszych kwerendach może dochodzić do znacznych odchyleń. Stąd też sformułowanie: „[…] socjologia i jej waga w dyskusji o altruizmie od 1990 do 2013 w przeglądzie”, przy czym niech tu szczególnie podkreśli się sformułowanie przegląd, które już wyklucza roszczenie do kompletności.
7. Praca Simmonsa jest dyskutowana na tle dawstwa nerek i szpiku kostnego i sama nawiązuje do przeglądu dyskursu Piliavin/Charng (1990).