Altruizm
Altruizm oznacza bezinteresowne myślenie i działanie dla dobra innych – także wtedy, gdy samego siebie coś to kosztuje. Jest klasycznym pojęciem przeciwstawnym wobec egoizmu i tematem kluczowym w filozofii, antropologii, psychologii, ekonomii i socjologii.
Pochodzenie: Auguste Comte
Słowo altruisme ukuł w 1851 roku francuski filozof Auguste Comte, zgodnie ze swoją dewizą „vivre pour autrui” (żyć dla innych); jest on zarazem twórcą nazwy socjologii. Więcej: Altruizm u Comte’a.
Pole interdyscyplinarne
Altruizm badany jest dziś w wielu dyscyplinach – najbardziej widocznie w ekonomii i psychologii (społecznej), podczas gdy socjologia, z której pojęcie pochodzi, prowadzi wiele swoich prac pod hasłami wolontariatu, solidarności lub współpracy. Jak filozofia, antropologia, psychologia społeczna, ekonomia i socjologia wyjaśniają pomaganie i co wspólnie pokazują, streszcza przegląd Altruizm w pięciu dyscyplinach.
Empiria zamiast teorii?
Przez ostatnie dziesięciolecia dyskurs przesunął się wyraźnie ku badaniom empirycznym (eksperymenty, zbieranie danych), podczas gdy teoretyczna praca podstawowa – szczególnie w socjologii – się cofnęła. W naszym ujęciu jest to niejednoznaczne: empiria wyostrza obraz, jednak bez umiejscowienia teoretycznego pojęciu grozi utrata głębi. Ta obserwacja stoi w centrum powiązanej tu analizy dyskursu.
Pogłębienie
Szczegółowa, oparta na źródłach analiza dyskursu o altruizmie (przegląd dyscyplin i czasopism 1990–2013, metodyka) znajduje się w stanowisku Rozwój dyskursu autorstwa Tobiasa O. R. Alkego – fragment jego pracy Ausgewählte Perspektiven des Altruismus (2017).
Najczęstsze pytania
Czym jest altruizm?
Altruizm oznacza bezinteresowne myślenie i działanie dla dobra innych – często także wtedy, gdy samego siebie coś to kosztuje. Uchodzi za pojęcie przeciwstawne wobec egoizmu.
Skąd pochodzi pojęcie altruizmu?
Francuski filozof Auguste Comte ukuł w 1851 roku słowo „altruisme” (utworzone od francuskiego „autrui”, ten drugi; łac. alter) – w znaczeniu „vivre pour autrui”, żyć dla innych. Comte nadał też nazwę socjologii; więcej w haśle „Altruizm u Comte'a”.
Czym jest karanie altruistyczne?
To pojęcie z ekonomii eksperymentalnej (Fehr i Gächter, 2002): ludzie karzą naruszenia reguł także wtedy, gdy samo karanie przynosi im niekorzyść. Wspiera to współpracę w grupach – może jednak przechylić się w presję społeczną i konformizm.
Czy altruizm jest zawsze bezinteresowny?
Jest to sporne. Teorie ewolucyjne i ekonomiczne odczytują wiele działań „altruistycznych” jako korzystne w dłuższym czasie (wzajemność, pomoc krewniacza), podczas gdy filozofia pyta o altruizm prawdziwy, bezinteresowny w motywacji.
Historia zmian · ostatnia aktualizacja
- — Przegląd dyscyplin przeniesiony na osobną stronę „Altruizm w pięciu dyscyplinach” (po niemiecku).
- — Przedstawienie Comte'a sprawdzone z tekstami oryginalnymi i doprecyzowane; odsyłacz do nowego hasła „Altruizm u Comte'a” (po niemiecku).
- — Doprecyzowano fragment o ewolucji (de Waal, Tomasello); dodano psychologię społeczną (Batson, Bierhoff).
- — Doprecyzowano wkład socjologii w temat: wiele jej prac ukazuje się pod hasłami takimi jak wolontariat, solidarność czy współpraca.
- — Filozoficzne pytanie o prawdziwy altruizm uzupełniono o odpowiedź Thomasa Nagela: altruizm z rozumu, nie z uczucia.
- — Pierwsza wersja polska hasła.
Źródła
- Auguste Comte: Système de politique positive, t. I (1851) – pierwsze poświadczenie „altruisme” i „vivre pour autrui”; „sociologie” od Cours de philosophie positive, t. IV (1839). T. I w archive.org
- Ernst Fehr & Simon Gächter: Altruistic punishment in humans. W: Nature 415 (2002), 137–140. doi.org/10.1038/415137a
- Jane A. Piliavin & Hong-Wen Charng: Altruism: A Review of Recent Theory and Research. W: Annual Review of Sociology 16 (1990), 27–65. doi.org/10.1146/annurev.so.16.080190.000331
- Thomas Nagel: Die Möglichkeit des Altruismus (wyd. 2, 2005). Berlin/Wiedeń: Philo.
- Frans de Waal (red.): Primaten und Philosophen. Wie die Evolution die Moral hervorbrachte (2008). Monachium: Hanser.
- Michael Tomasello: Warum wir kooperieren (2010). Berlin: Suhrkamp.
- Marcel Mauss: Die Gabe. Form und Funktion des Austauschs in archaischen Gesellschaften (1990). Frankfurt n. Menem: Suhrkamp.
- Tobias O. R. Alke: Ausgewählte Perspektiven des Altruismus. Instytut i Wydawnictwo Kyborg, 2017. ISBN 978-3-96104-027-8. Wpis w Niemieckiej Bibliotece Narodowej
Więcej od Instytutu Kyborg w wyszukiwarce Google — Preferowane źródło w Google
Autor: Tobias O. R. Alke