Ukształtowanie (wyuczone wzorce)
Ukształtowanie oznacza, jak wczesne doświadczenia, wzory osobowe i przejęte obrazy świata stają się utrwalonymi wewnętrznymi wzorcami, które później często niezauważenie kierują myśleniem i działaniem. Hasło to objaśnia pojęcie neutralnie – z perspektywy socjologii i psychologii – i w oderwaniu od poszczególnych metod czy ofert.
Przedstawione tu treści są edukacją i spojrzeniem światopoglądowym, a nie wypowiedzią medyczną czy terapeutyczną. Przy obciążających dolegliwościach właściwym adresatem są specjalistki i specjaliści lekarscy lub psychoterapeutyczni.
Czym jest ukształtowanie?
W psychologii i socjologii ukształtowanie opisuje, jak człowiek od początku formowany jest przez swoje otoczenie – przez rodziców, bliższe środowisko i wyobrażenia, które tam przejmuje. Już bardzo wcześnie powstają w ten sposób wzorce odczuwania i zachowania. Tobias O. R. Alke opisał ten wczesny początek w swojej pracy o emocjonalnym fundamencie dziecka, uwzględniając przy tym socjalizację prenatalną – ukształtowanie już przed narodzinami. Pokrewna jest myśl epigenetyki: predyspozycje nie są sztywnym losem, lecz współokreślane przez otoczenie.
Kiedy ukształtowanie staje się wzorcem ograniczającym?
Nie każde ukształtowanie przeszkadza – wiele z nich daje oparcie. Wzorzec staje się problemem dopiero wtedy, gdy przebiega automatycznie i zastawia własną drogę. Przykład: kto jako dziecko przejął lęk o pieniądze od jednego z rodziców, być może przez całe życie goni za pieniędzmi – i późno zauważa, że to wcale nie był jego własny sposób życia. W Instytucie Kyborg taki wyczerpujący, działający poprzez rozum wzorzec nazywany bywa obrazowo sukubem: czymś, co czepia się własnej siły życiowej, dopóki się tego nie rozpozna.
Ściśle powiązany jest temat lęku: wiele ograniczających wzorców opiera się na przejętych lękach, a nie na własnym doświadczeniu. Szczególnie rozpowszechnionym takim wzorcem jest świadomość niedostatku – podstawowe przekonanie, że zawsze jest za mało.
Czy ukształtowania są losem?
Wedle tego spojrzenia nie. Pierwszym i najważniejszym krokiem jest rozpoznać wzorzec jako wzorzec – zobaczyć, że został przejęty i nie jest własną prawdą. Tym samym nic jeszcze nie zostało rozwiązane, ale początek jest zrobiony: to, co się przejrzy, traci swoją oczywistość. To zaufanie do własnej drogi dotyka także pojęcia odpowiedzialności oraz pytania o dobro w człowieku (zob. altruizm).
Jak obchodzić się ze starymi wzorcami?
Pomocne jest przyglądanie się problemom z nowej perspektywy, omijając przy tym nawykowy, szybki osąd rozumu – na przykład przez spokojną autorefleksję. Takie drogi opisane są przy metodach Instytutu Kyborg. Kto szuka chronionej ramy, w której da się spokojnie przyjrzeć takim wzorcom, znajdzie ją w osobistym doradztwie – jako towarzyszenie w wyjaśnianiu siebie, a nie jako leczenie.
Jak ukształtowanie przekazywane jest przez pokolenia i jak rodzice mogą się z tym świadomie obchodzić, pogłębia stanowisko Twoje dziecko jest dzieckiem światła.
Najczęstsze pytania
Czym jest ukształtowanie?
Ukształtowanie oznacza, jak wczesne doświadczenia, wzory osobowe i przejęte obrazy świata stają się utrwalonymi wewnętrznymi wzorcami. Wzorce te kierują później często niezauważenie myśleniem i działaniem. Pojęcie pochodzi z psychologii i socjologii i nie oznacza diagnozy medycznej.
Czy wyuczone wzorce można znów odłożyć?
Wedle tego spojrzenia tak – najpierw przez to, że w ogóle rozpozna się wzorzec jako wzorzec i spojrzy się na niego z nowej perspektywy. Chodzi o autorefleksję i rozwój, a nie o metodę leczniczą; nie ma tu obietnicy określonego wyniku.
Czy to to samo co choroba psychiczna?
Nie. Chodzi tu o codzienne ukształtowania i przejęte obrazy świata, a nie o obrazy chorobowe. Przy obciążających dolegliwościach psychicznych właściwą drogą jest pomoc lekarska lub psychoterapeutyczna.
Skąd pochodzi to rozumienie ukształtowania?
Opiera się na socjologii i psychologii – między innymi na pracy Tobiasa O. R. Alkego o emocjonalnym fundamencie dziecka (socjalizacja prenatalna) oraz na ustaleniach epigenetyki. Przedstawiane jest jako spojrzenie, a nie jako zamknięty fakt naukowy.
Historia zmian · ostatnia aktualizacja
- — Pierwsza wersja polska hasła.
Autor: Tobias O. R. Alke