Moralność
Moralność to ustanowione z zewnątrz reguły danego społeczeństwa dotyczące właściwego zachowania. Inaczej niż wewnętrzna etyka, moralność jest zależna od czasu i kultury: to, co uchodzi za moralne, wygląda w różnych czasach i różnych kulturach bardzo rozmaicie. W Instytucie Kyborg przyglądamy się moralności trzeźwo – jako pożytecznej ramie zewnętrznej, lecz nie jako rzeczy właściwej.
Czym jest moralność?
W „Die Ethik des Neuen Menschen” D. Harald Alke opisuje moralność jako zastosowanie wewnętrznych prawidłowości do praktycznego życia w społeczeństwie. Podczas gdy etyka pozostaje w rdzeniu ta sama, obowiązująca każdorazowo moralność może wypadać bardzo różnie – zależnie od czasu, kultury i warunków życia. Często reguły moralne zapisywane są jako prawa.
Słowo pochodzi od łacińskiego mos / mores – „obyczaj”, „zwyczaj”. Rzecz ciekawa: także „etyka” znaczy pierwotnie „obyczaj”. Różnicę ustalamy na kierunku: moralność zostaje ustanowiona z zewnątrz, etyka rośnie od wewnątrz.
Moralność i etyka – to nie to samo
Moralność i etyka mogą się pokrywać – nie muszą jednak. Harald Alke zwraca uwagę, że niejedna oczywistość „obowiązującej moralności” ma z wewnętrzną etyką niewiele wspólnego. Moralność nie jest więc sama w sobie miarą pewną; potrzebuje wewnętrznej postawy jako korektywu.
Gdy moralność staje się obowiązkiem
Moralność może zastygnąć. Gdy utrzymuje się reguły przestarzałe albo przeprowadza je presją, stają się one przeszkodami zamiast oparciem. Już Laozi mówił:
„Im bardziej gubi się porządek etyczny, tym więcej potrzeba rozporządzeń i praw”.
Pod lękiem, niedostatkiem i represją moralność rozpada się szczególnie szybko. Wyciągamy z tego jasną linię: wartości takich jak miłość bliźniego nie da się wymusić – bezinteresowność nałożona jako zbiorowy obowiązek nie jest prawdziwa. Nośne jest tylko to, co przychodzi dobrowolnie z wewnętrznej postawy.
Co to znaczy w praktyce?
- Moralność jest ramą zewnętrzną – pożyteczną, ale przeobrażalną i nie rzeczą właściwą.
- Miarą jest wewnętrzna etyka, a nie sama reguła.
- Prawdziwe wartości powstają dobrowolnie, nigdy przez presję, winę czy lęk.
Najczęstsze pytania
Czym jest moralność – w prostych słowach?
Moralność to reguły, które społeczeństwo ustanawia dla właściwego zachowania. Zależą one od czasu i kultury i zmieniają się – to, co wczoraj uchodziło za moralne, dziś może być widziane inaczej.
Jaka jest różnica między moralnością a etyką?
Moralność przychodzi z zewnątrz: reguły społeczne, często zapisane w prawach. Etyka przychodzi od wewnątrz: swobodnie wybrana, trwała postawa. Moralność może nawet odbiegać od wewnętrznej etyki.
Czy moralność da się zarządzić?
Reguły da się zarządzić – prawdziwych wartości nie. Pod presją i lękiem moralność łatwo się rozpada. Nośne jest tylko to, co przychodzi z wewnętrznej postawy (etyki) i jest przeżywane dobrowolnie.
Historia zmian · ostatnia aktualizacja
- — Pierwsza wersja polska hasła.
Źródła
- D. Harald Alke: Die Ethik des Neuen Menschen. Etyka, moralność, wiara i odpowiedzialność. Instytut i Wydawnictwo Kyborg, 1993 (wydanie 4. z 2016).
- Tobias O. R. Alke: Ausgewählte Perspektiven des Altruismus. Instytut i Wydawnictwo Kyborg, 2017. ISBN 978-3-96104-027-8.
Autoren: D. Harald Alke, Tobias O. R. Alke