Narkotyki

Narkotyki to substancje, które zmieniają świadomość, postrzeganie albo nastrój – legalne (np. alkohol, tytoń, niektóre leki) jak i nielegalne. W Instytucie Kyborg interesuje nas pytanie ludzkie, które za tym stoi: dlaczego ludzie sięgają po narkotyki? Hasło to umiejscawia temat rzeczowo – ze spojrzeniem na ryzyko, stan prawny i często niedoceniany czynnik otoczenia. Niczego nie bagatelizuje i nie jest zaleceniem używania.

Rzeczowo: ryzyko i stan prawny

Wszystkie narkotyki niosą ryzyko – dla zdrowia, psychiki i w postaci uzależnienia. Jak duże jest ryzyko, zależy od substancji, dawki, sposobu używania i od osoby. Wiele substancji jest prawnie zakazanych; posiadanie i przekazywanie są karalne. Także legalne używki, takie jak alkohol i tytoń, powodują znaczne szkody zdrowotne. Rzetelne umiejscowienie znaczy: ani dramatyzować, ani bagatelizować.

Grupy substancji w przeglądzie

Poniższe grupy umiejscowione są tu neutralnie i ze świadomością ryzyka – bez zalecenia używania. Każda z tych substancji może uzależnić albo zaszkodzić.

• Konopie (marihuana, haszysz): psychoaktywne; ryzyko m.in. dla koncentracji, psychiki oraz – zwłaszcza u młodzieży – dla rozwoju mózgu. Stan prawny podlega zmianom; zastosowanie medyczne następuje wyłącznie na zlecenie lekarskie.
• Halucynogeny (LSD, meskalina, psylocybina / „grzybki”): silnie zmieniają postrzeganie; możliwe są nieobliczalne reakcje psychiczne („horror tripy”). Nie ma „nieszkodliwego” ani gwarantowanie wolnego od uzależnienia używania.
• Stymulanty (amfetaminy, „speed”, ecstasy/MDMA): napędzają ciało i psychikę, z ryzykiem aż po przegrzanie, stany nagłe krążeniowo-sercowe i uzależnienie psychiczne.
• Opioidy (heroina, morfina): silnie uzależniające i wysoce niebezpieczne (przedawkowanie, zatrzymanie oddechu). Przy uzależnieniu pomaga prowadzone przez lekarza leczenie substytucyjne i leczenie uzależnień.
• Kokaina: silnie stymulująca, wysokie ryzyko uzależnienia i obciążenia krążeniowo-sercowego.
• Legalne używki (alkohol, tytoń, określone leki, kofeina): „legalne” nie znaczy „nieszkodliwe”; także one mogą znacznie zaszkodzić i uzależnić. Więcej o tym: tytoń, alkoholizm, kawa i herbata.

Czynnik otoczenia: co pokazują badania „Rat Park”

Powracającą myślą naszego leksykonu jest: uzależnienie ma wiele wspólnego z otoczeniem życiowym – nie tylko z substancją. Istnieje na to często cytowana kotwica badawcza, eksperyment „Rat Park” psychologa Bruce’a K. Alexandra i jego współpracowników (Simon Fraser University, koniec lat siedemdziesiątych).

W klasycznych próbach szczury trzymane w izolacji w małych klatkach laboratoryjnych przyjmowały oferowany roztwór morfiny w dużej ilości. Tej samej substancji natomiast w znacznej mierze unikały, gdy zwierzęta żyły w „Rat Park” – dużej, urozmaiconej instalacji z kontaktem społecznym, ruchem i zajęciem (Alexander, Coambs & Hadaway 1978; Hadaway i in. 1979; Alexander i in. 1981).

Rzecz ważna dla umiejscowienia: badania te są wpływowe, były jednak krytycznie dyskutowane – późniejsze prace mogły odtworzyć efekty tylko w ograniczonym zakresie, były też słabości metodyczne (Gage i Sumnall 2019). Nie należy więc „Rat Park” nadmiernie rozciągać. Jako wskazówka ustalenie pozostaje mimo to wartościowe: życie wypełnione i związane z innymi obniża najwyraźniej siłę przyciągania narkotyków. Pokrywa się to z naszym światopoglądowym spojrzeniem „każde uzależnienie czegoś szuka” – i wyraźnie nie jest przyzwoleniem na używanie.

Nasza postawa

Wierzymy: najskuteczniejszą ochroną jest życie z sensem, z relacją i z dobrym obchodzeniem się z własną energią – a nie straszenie. Kto jednak ma problem z narkotykami albo alkoholem, potrzebuje konkretnej pomocy, a nie upiększania (zob. też alkoholizm).

Co to znaczy w praktyce?

• Traktować ryzyko poważnie – żaden narkotyk nie jest „nieszkodliwy”.
• Przy problematycznym używaniu wcześnie szukać poradnictwa (lekarz rodzinny, poradnia leczenia uzależnień; Telefon Zaufania „Uzależnienia” 800 199 990).
• Dla młodzieży liczy się przede wszystkim otwarte, nośne otoczenie.
• Przepisane leki stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniem lekarskim.

Uwaga: tekst ten oddaje osobiste, światopoglądowe spojrzenie i nie jest poradą medyczną. Nie zastępuje lekarskiej diagnozy ani leczenia. W sprawach zdrowotnych prosimy zwrócić się do lekarki, lekarza lub apteki; przepisanych leków prosimy nie odstawiać samowolnie.

Autoren: D. Harald Alke, Tobias O. R. Alke